Hildegard van Bingen staat extra in de belangstelling vanwege de film Vision, aus dem Leben der Hildegard von Bingen. De film was te zien in een groot aantal filmtheaters in Nederland en België. Er verschenen recensies in vrijwel alle landelijke dagbladen.
Hieronder de recensie van Tony Lindijer.
Vision: over de Afgunst, Jaloezie en Nijd uit het leven van Hildegard van Bingen. (Tony Lindijer)
De ondertitel van de film Vision van Margarethe von Trotta luidt in het Nederlands ‘Uit het leven van Hildegard van Bingen’. Daarmee is gezegd dat de filmmaakster niet het gehele leven van Hildegard wil omvatten en een selectie maakt naar haar smaak, naar wat zij als interpretatie in haar hoofd heeft. Als gevolg daarvan breekt de film abrupt af op het moment dat Hildegard – met haar secretaris Volmar- op reis gaat, op predikreis wel te verstaan. In totaal zal Hildegard vier van dat soort predikreizen maken waarop zij velen met wie zij correspondeert ontmoet. Zij zal ook op diverse plaatsen in het openbaar spreken, zoals wordt verondersteld. Dit behoort tot haar arbeidzame leven nà de heftige episode met Richardis, waarin zij behalve met reizen ook in belangrijke mate met de totstandkoming van haar omvangrijke oeuvre bezig is geweest. Hierover vernemen wij in de film niets meer.
Het abrupte einde van de film komt als een schok en heeft iets onbevredigends. We hebben de verhaallijn op de voet gevolgd en zouden graag het vervolg willen zien, ook de afronding en het einde van Hildegards leven willen meemaken.
Maar wie de film een tweede keer ziet, begint een verhaallijn te ontdekken die het abrupte slot zelfs tot iets ontroerends maakt. Er komt een onderliggende boodschap boven drijven die op menselijke relaties slaat en die de film een bijzondere betekenis geeft.
Het begint met het kleine lesje waarmee Jutta de ruzie oplost over een pen tussen de twee kleine meisjes die met haar zijn ingetreden in het klooster van de Disibodenberg. Zij zegt iets over afgunst en de lompe poten van de beer die alles kapot maken, en de liefde die kracht geeft.
Uit de bronnen weten we dat Jutta met twee meisjes de kluis heeft betrokken naast de Disibodenberg, het begin van een kleine kloostergemeenschap onder haar leiding. Het ene meisje is Hildegard, het andere – van dezelfde naam, staat er, ook wel geïnterpreteerd als een ‘tweede’ kleine Hildegard- was er om de adellijke Jutta en Hildegard te dienen. De kleine Jutta (we houden het hier, zoals Von Trotta, op Jutta) moet zich dus in de dienstbare, mindere rol schikken. In de film komt dit niet zo tot uiting. Wel zien we, als kleine Jutta groot is geworden, dat zij bij de keuze van Hildegard tot magistra van het kleine vrouwenklooster, zich aan de kant gezet voelt. Waarom hebben ze Hildegard gekozen en mij niet? De ‘les van Jutta’ wordt nog eens herhaald: de nijd is lelijk en plomp, beren hebben klauwen die alles kapot maken, hun lompe poten wandelen over dode wegen, de mens brengt hij het slechte, de liefde is de grote kracht. ‘Maar de liefde heeft God alleen aan u gegeven’, bijt ze Hildegard nijdig toe.
Hildegard zegt in haar geschriften steeds mooie, interessante dingen over jaloezie, afgunst en nijd. In haar middelste grote werk, Liber Vitae Meritorum, stelt zij deugden en ondeugden in paren tegenover elkaar. De belangrijkste deugden, als zeven gaven van de heilige geest, komen in het centrale gedeelte van dit werk naar voren. Hoogmoed wordt hier gesteld tegenover de Deemoed, de Afgunst tegenover de Liefde. De Afgunst wordt voorgesteld als een mensenfiguur met enorme berenklauwen. De beer heeft een speciale betekenis voor Hildegard: de begeerte, maar ook de wellust, ongebreidelde seksualiteit en hebberigheid juist in die zinnelijkheid. In de Afgunst, Nijd of Jaloezie zit dat component van ongecontroleerde gretigheid dat in het kleine lesje van Jutta zo prachtig tot uiting komt. De berenpoten betreden in feite dode wegen, ze brengen niets goeds en we moeten daar de liefde tegenover stellen, dat is onze grote opdracht.
Hildegard leest haar jaloerse medezusters hierover de les, maar glijdt er zelf gigantisch over uit in de relatie met Richardis. Ze gunt haar innig geliefde vriendin niet de betere positie, in die tijd gerelateerd aan de stand waarin je geboren werd. Ze is buitensporig emotioneel, wordt verteerd van woede, is onbeheerst in haar begeerte Richardis voor zichzelf te behouden. Maar dan is daar die kleine, ondergeschikte Jutta, groot geworden en gepokt en gemazeld in het hanteren van jaloezie en afgunst, die Hildegard de les leest. Over de beer en dat hij alles kapot maakt, en dat wij de liefde tegenover de nijd moeten stellen.
Hildegard, door haar mindere hierover gekapitteld, raakt eindelijk bevrijd van dit alles. Liefde in plaats van afgunst, een geweldige mijlpaal in iemands leven als je de knop eindelijk kan omdraaien. Dan is het moment waarop zij op reis gaat en haar arbeidzame leven begint prachtig en ontroerend. Alle complicaties van seksualiteit, erotiek, hebberigheid en afgunst kan zij achter zich laten. Zoals Augustinus naar Afrika vertrekt en daar aan een zeer productief, arbeidzaam leven begint, zo gaat Hildegard op reis en begint daarna het overgrote deel van haar verdere oeuvre te schrijven. Mensen die hard werken zijn niet interessant. Als de strijd geleverd is, is dat voor het verhaal niet zo boeiend meer. Margarethe von Trotta heeft met enige vrijheid iets prachtigs gecreëerd door deze onderliggende lijn van jaloezie en hoe die te overwinnen, geheel in de geest van Hildegard, door haar film heen te laten lopen. De Hoogmoed die met Deemoed tegemoet getreden wordt, de Afgunst die door de Liefde beantwoord moet worden, een les die Hildegard door haar mindere moest worden bijgebracht, waarvoor ze die kleine Jutta ook dankbaar is. (Tony Lindijer)
Wilt u een trailer zien van de film? Kopieer het volgende adres in de adresbalk van uw browser:
http://www.cinemien.nl/index.php?taal=nl&page=synopsis&filmnr=6076
Er is een DVD met Nederlandse ondertiteling (te verkrijgen via deze website voor 12,50 euro inclusief verzendkosten binnen Nederland/ België: 15,50 euro incl. verzendkosten).
Naar aanleiding van de film “VISION, aus dem Leben der Hildegard von Bingen” is de vraag naar boeken over het leven van Hildegard sterk toegenomen! De redactie van deze website wil u graag wijzen op de onmiddellijke beschikbaarheid van de volgende boeken. Neemt u voor bestellingen contact op met de vermelde uitgever of met uw boekhandel.
De vita van Hildegard, ingeleid en vertaald door drs. Tony Lindijer (2000). Uitgegeven door uitgeverij Verloren te Hilversum (Torenlaan 25, 1211 JA; telefoon 0356859856). Website: www.verloren.nl. U kunt ook bestellen via e-mail: bestel@verloren.nl. Het boek kost € 21,00 (plus verzendkosten) en is direct beschikbaar. Het boek is een prachtige vertaling van de twaalfde-eeuwse levensbeschrijving (vita) van Hildegard en bevat ook een boeiende inleiding.
OOTMOED, leven en werk van Hildegard van Bingen, geschreven door dr. Hans Wilbrink; uitg. Berne Media/Abdij van Berne, 2013 , 240 p., met tien prachtige miniaturen in kleur. € 29,95. De tweede druk is inmiddels verschenen. U kunt het boek in elke boekhandel kopen of bestellen. Ook via deze website kunt u het aanschaffen. (via contactformulier).
Amplexio Dei, de Omarming Gods, geschreven door Hans Wilbrink (2006). Uitgegeven door uitgeverij Shaker Publishing te Maastricht. Website www.shaker.nl. U kunt gemakkelijk via deze website bestellen. Het boek kost € 36,00 (plus verzendkosten) en bevat behalve een studie van leven en werk van Hildegard ook een gedeelte over leven en werk van de dertiende-eeuwse mystica Hadewijch van Brabant.
Wij bevelen deze boeken van harte aan!